Σάββατο, 3 Δεκεμβρίου 2011


Προς νέο διχασμό;
Η επόμενη "μετατόπιση των πόλων" δεν θα αφορά τον πλανήτη Γή, αλλά την Ελληνική κοινωνία. Το δίπολο "αριστερός - δεξιός" θα διαμορφωθεί εκ νέου στο "διεθνιστής - πατριώτης", με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται.
Αποστασιοποιούμεθα από τον αρθρογράφο βέβαια ως προς την χρήση του "οικουμενικός". Αυτό είναι σύμφυτο του Ελληνικού πατριωτισμού. Εκτιμούμε ως δοκιμότερους τους όρους "διεθνιστικός" ή "παγκοσμιοποιημένος" 
Γιώργος Πρεβελάκης* 
Συντηρητικοί και σοσιαλιστές διανοητές, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον (Samuel Huntington) και ο Ιμπέρ Βεντρίν (Hubert Védrίne), διαβλέπουν με ιδιαίτερη ανησυχία το νέο ρήγμα στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών. Η ενοποίηση του κόσμου και η μείωση της σημασίας των συνόρων, ενίσχυσε τα κοσμοπολιτικά στοιχεία. Οι διασυνδέσεις με τηλεπικοινωνίες και μεταφορές, τα μεγάλα πανεπιστήμια, οι πολυεθνικές εταιρείες ενοποιούν τα στοιχεία αυτά σε οικουμενικό δίκτυο· προστίθενται νέα σύμβολα, όπως τα εικονικά προϊόντα της «απλ». Αντιστοίχως αμβλύνονται οι δεσμοί αλληλεγγύης με την «άλλη» κοινωνία, με τις εσωστρεφείς ομάδες της ανώτερης και μεσαίας τάξης, καθώς και με τις ασθενέστερες πληθυσμιακές ομάδες. 
Ως συνέπεια, αυξάνει η απόσταση ανάμεσα σε δύο υπό διαμόρφωση αντιλήψεις τις όποιες, ελλείψει ορολογίας, μπορούμε να ονομάσουμε «οικουμενική» και «πατριωτική». Δημιουργούνται ιδεολογικές και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις σε όλα τα πεδία: ο ρόλος του κράτους, η θέση της θρησκείας, η διεθνής παρέμβαση στα εσωτερικά των χωρών, ακόμη και ο γάμος μεταξύ ομοφυλοφίλων. 
Η οικουμενική ελίτ διαθέτει οικονομική δύναμη, ελέγχει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (ΜΜΕ), συλλαμβάνει τα διεθνή ρεύματα, αξιοποιεί την διεθνή αλληλεγγύη. Έναντί της ορθώνεται η μάζα, η οποία δυσκολεύεται να αρθρώσει λόγο, εκπροσωπεί όμως καθοριστική εκλογική δύναμη, «το 99%», κατά το σύνθημα του κινήματος «καταλάβετε την Ουολ Στριτ!». 
Έως πρόσφατα, οι εντάσεις ανάμεσα στα δύο «στρατόπεδα» αμβλύνονταν μέσω του άκρατου δανεισμού, χάρη στον όποιο εξασφαλιζόταν το βιοτικό επίπεδο. Η οικονομική κρίση έχει περιορίσει στο ελάχιστο την δυνατότητα αυτή. Η οικουμενική ελίτ, απελπισμένη και εξοργισμένη από τα αδιέξοδα, τις σπατάλες και την αναποτελεσματικότητα, επιδιώκει να χειραγωγήσει τις μάζες. Με έμβλημα την τεχνοκρατία και με όργανο την πατερναλιστική ηθικολογία, ολισθαίνει σε αντιδημοκρατικές πρακτικές, με αποτέλεσμα κλιμακούμενες βίαιες αντιδράσεις. 
Τα παλαιού τύπου πολυσυλλεκτικά κόμματα εξομαλύνουν τις καταστάσεις αυτές: 
Επειδή στεγάζουν και τις δύο τάσεις, οι διαμάχες εκτυλίσσονται στο εσωτερικό τους. 
Το ένστικτο της κομματικής αυτοσυντήρησης επιβάλλει την συνδιαλλαγή. 
Η εναλλαγή στην εξουσία εκτονώνει τις εντάσεις, οξυγονώνει το σύστημα. 
Οι προκύπτουσες πολιτικές είναι συχνά αντιφατικές, ασαφείς και απογοητευτικές. Αποτρέπονται όμως οι διχασμοί. 
Σήμερα τα κόμματα αυτά βάλλονται αμφιπλεύρως. Κατηγορούνται ως συμβιβασμένα από τους αυτόκλητους υπερασπιστές των λαϊκών συμφερόντων· αμφισβητούνται ως ξεπερασμένα και αναποτελεσματικά από τους ιδεολόγους της οικουμενικής ελίτ· οι εκατέρωθεν ακραίοι απαιτούν την εξαφάνισή τους. 
Η επιδιωκόμενη ανάδυση ενός τεχνοκρατικού ελιτίστικου πόλου, με στοιχεία από όλους τους κομματικούς σχηματισμούς, θα προκαλέσει συμμετρική αντισυσπείρωση, με σημαίες το έθνος, την παράδοση και την προστασία των λαϊκών συμφερόντων. Θα χαθούν έτσι όλοι οι σύνδεσμοι ανάμεσα στις διάφορες συνιστώσες της εθνικής ζωής. Οι αντιπαραθέσεις θα οξύνονται συνεχώς. Η αμοιβαία δαιμονοποίηση ενδέχεται να προσλάβει δραματικές μορφές, όπως παλαιότερα μεταξύ βασιλικών και βενιζελικών, κομμουνιστών και εθνικοφρόνων. 
Τα δυτικά κράτη κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν διαδικασίες ανάλογες, mutadis mutandis, με τους μηχανισμούς οι οποίοι διέλυσαν τις αυτοκρατορίες κατά τον 19ο και 20ό αιώνα. Τότε πολώθηκαν όλες οι αντιθέσεις γύρω από την εθνοτική λογική, με αποτέλεσμα οι κοινωνίες να βυθιστούν στην βία· τώρα διαγράφεται η προοπτική να χωριστούν οι κοινωνίες σε δύο αλληλομισούμενα στρατόπεδα. 
Σε πρώτη φάση, το οικουμενικό στρατόπεδο διαθέτει αναμφίβολη υπεροχή, καθώς ελέγχει τον λόγο και, επομένως, διαμορφώνει αντιλήψεις και συμπεριφορές. Όμως, όπως και στην οικονομία, έτσι και στην πολιτική, τα fundamentals λειτουργούν καταλυτικά: πρόκειται για την πληθυσμιακή μάζα και την βία. Η οικουμενική ελίτ κινδυνεύει τελικά να εξοντωθεί ή να εξοριστεί, όπως έγινε στην ναζιστική Γερμανία, στην κεμαλική Τουρκία, στο ισλαμιστικό Ιράν, στην νασερική Αίγυπτο. Ταυτόχρονα, χωρίς την τεχνογνωσία και την διεθνή της διαδικτύωση, θα επέλθουν οικονομική συρρίκνωση, δικτατορίες, ενδεχομένως και πόλεμοι. Πρόκειται για νέες απειλές που εγείρουν ανησυχίες σε πολλές δυτικές χώρες. 
Σύμφωνα με τον Μαρκ Μαζάουερ (Mark Mazower), καθηγητή ιστορίας του πανεπιστημίου Κολούμπια, «κατά τα τελευταία 200 έτη, η Ελλάδα στάθηκε στην πρώτη γραμμή των ευρωπαϊκών εξελίξεων». Κινδυνεύει, επομένως, να θιγεί πρώτη. Η χώρα μας κατεστράφη δύο φορές από διχασμούς. Θα χρειαστεί περισσή σύνεση για να μην τριτώσει το κακό. 
* O Γεώργιος - Στυλιανός Πρεβελάκης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris 1)
http://ethniki-paideia.blogspot.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου